جهادکشاورزی سراب نیلوفر

زراعت سیر

مجله ترويجي دامپروري و کشاورزي سبزينه    

نویسنده : ماهيارعابدي؛ فريبا بيات؛ علی احسان نصرتي

چکیده مقاله :

گياه سير يكي از مهمترين محصولات خانواده پياز به شمار مي رود. وجود خواص متعدد داروئي و مزه خاص به علت دارا بودن مواد داروئي و آروماتيك سبب استفاده از آن در جوامع مختلف شده است. مدارك مستندي از استفاده سير در روم و مصر باستان در دست است و مي توان گفت كشت اين گياه قدمتي بسيار طولاني دارد. كارگران سازنده اهرام مصر اغلب سير تازه را براي نگهداري توان قدرت بدني شان مصرف مي كردند. رومي ها نيز گرچه به خاطر بوي تند از خوردن آن پرهيز مي كردند ولي سربازان و كارگران در تهيه غذا از آن استفاده مي كردند. در كشور ما كشت سير در مناطق مختلفي از كشور مانند همدان، مركزي، خراسان، زنجان، مناطق شمالي، خوزستان، آذربايجان و…. رواج دارد.

متن مقاله :

 گياه سير يكي از مهمترين محصولات خانواده پياز به شمار مي رود. وجود خواص متعدد داروئي و مزه خاص به علت دارا بودن مواد داروئي و آروماتيك سبب استفاده از آن در جوامع مختلف شده است. مدارك مستندي از استفاده سير در روم و مصر باستان در دست است و مي توان گفت كشت اين گياه قدمتي بسيار طولاني دارد. كارگران سازنده اهرام مصر اغلب سير تازه را براي نگهداري توان قدرت بدني شان مصرف مي كردند. رومي ها نيز گرچه به خاطر بوي تند از خوردن آن پرهيز مي كردند ولي سربازان و كارگران در تهيه غذا از آن استفاده مي كردند. در كشور ما كشت سير در مناطق مختلفي از كشور مانند همدان، مركزي، خراسان، زنجان، مناطق شمالي، خوزستان، آذربايجان و…. رواج دارد. زراعت سير سير با نام علمي آليوم ساتيووم از خانواده آلياسه مي باشد كه قبلا آماريليداسه نام داشت. تعداد 450 گونه آليوم به هر دو صورت زينتي و خوراكي وجود دارد كه ويژگي شاخص آن ها بوي تندشان است.

شناخته شده ترين آن ها عبارتند از:

پياز ، سير موسير ، تره فرنگي پيازچه و سيروحشي (24). طبق آمار فائو (برگرفته از سايت FAO) در سال 2007 سطح زير كشت سير 1204711 هکتار و ميزان توليد 68/15 ميليون تن بوده است متوسط عملكرد سير در جهان 02/13 تن در هكتار مي باشد. بيشترين سطح زير كشت و توليد به كشور چين (692400 هکتار) اختصاص دارد و پس از آن به ترتيب هند (147000 هکتار )، فدراسيون روسيه (28500 هکتار ) و ‌كره جنوبي ( 27500 هکتار ) قرار دارند. چنان كه ملاحظه مي شود همواره ميزان توليد سير در حال افزايش بوده است. نگاهي به ميزان توليد سير كشور چين نشاندهنده اين موضوع است كه تا دهه 1990 ميلادي تقريبا چين داراي توليد متوازن و ثابتي بوده ولي در اين دهه با اجراي سياست هاي اقتصادي جديد در صادرات كه با فصل كشت مناسب و نيروي كار ارزان همراه بود جهشي در ميزان توليد سير ايجاد كرد. در حال حاضر نيز بازار توليد و صادرات سير جهان در دست كشور چين است. آمارسطح زير كشت سير ايران حدود 8000 ـ12000 هكتار با ميانگين 8 ـ 6 تن در هكتار برآورد مي شود. با توجه به اينكه سيرهاي زراعي بذر واقعي توليد نمي كنند و در واقع تكثير جنسي ندارند. به طور معمول از سيرچه هاي يك غده سير براي تكثيرو كشت و كار استفاده مي شود (تکثير غير جنسي). با جدا كردن پوسته ها يا پوشش هاي محافظ غده سير، سيرچه ها به راحتي قابل جدا شدن بوده و هر كدام از سيرچه ها غده سير جديدي توليد ميكنند. سيرچه هاي يك غده سير داراي ريخته ارثي مشابه هستند و طي تحقيقاتي ثابت شده است كه بزرگتر بودن و قوي بودن سيرچه هاي كشت شده، سبب افزايش عملكرد مي شود و اين دو رابطه مستقيمي با هم دارند. به دليل ريز و درشت بودن توده هاي مختلف سير ميزان سيرچه مورد نياز براي كشت بين 2000ـ800 كيلو گرم در هكتار متغير است. قبل از كشت مي توان سيرچه ها را با مواد ضد عفوني كننده مانند ويتاواكس يا تيرام ضدعفوني كرد. سير در محدوده وسيعي از خاك ها رشد مي كند. خاك هاي رسي سنگين و خاكهاي مناطق داراي يخبندان هاي شديد مناسب کشت سير نيستند. سير بهترين و مناسب ترين رشد و عملكرد را در خاك هاي با زهكشي خوب و مواد آلي زياد دارد. بافت خاك مناسب كشت سير لوم شني يا لومي است. خشكسالي يا رطوبت زياد روي عملكرد و كيفيت بازار پسندي سيرها شديدا تاثير مي گذارد.

استفاده از محصولات به عنوان كودسبز يک فصل زراعي قبل از كاشت براي بهبود خصوصيات فيزيكي خاك توصيه مي شود. كاربرد كودهاي دامي كمپوست شده به ميزان 50تا 75 تن در هكتار مطلوبترين اثر را هم به عنوان اصلاح خاك و هم درجهت افزايش عملكرد نشان داده است. pH مناسب براي رشد سير بين 6 تا 7 است و دادن آهك وقتي pH كمتر از 8/5 است رايج مي باشد ميزان كاربرد آهك به توصيه هاي آزمون خاك بستگي دارد. عمليات خاك ورزي خوبي بايد قبل از كاشت جهت تهيه بستر مناسب غده سير انجام گيرد. در خاك هاي شني و سبك به دليل ظرفيت پايين نگهداري رطوبت مشكلات آبياري پيش خواهد آورد در خاك هاي سنگين و رسي به علت فشردگي غده بندي مناسب به دست نخواهد آمد و کاهش عملكرد پيش بيني مي شود. قبل از استفاده از كودهاي شيميايي بايد خاك مورد تجزيه قرار گرفته وميزان مناسب كودها در آن مشخص شود. تمامي كود فسفره و پتاسه قبل از كشت و 50 درصد كود ازته قبل از كاشت و 50 درصد بعد از كاشت به صورت سرك در اوايل رشد بهاره به خاك داده مي شود. روش هاي كاشت در نقاط مختلف كشور متفاوت است و استفاده از روش هاي كرتي و خطي يا رديفي مرسوم است. مناسب ترين روش كشت كاربرد روش خطي با فواصل خطوط 35 ـ 25 سانتي متر است استفاده از پشته هاي با چند رديف كشت توصيه مي شود. فاصله سيرچه ها روي هر خط 12ـ 7 سانتي متر نيز توصيه مي شود.

 مرحله برداشت و پس از برداشت سير زمان برداشت سير بستگي به شرايط آب و هوايي و واريته كاشت شده دارد در مواقعي كه گياه در فصل بهار با گرماي زودرس مواجه است برداشت آن زودتر از معمول انجام مي‌گيرد زيرا گرما موجب رسيدن غده و تشكيل سيرچه مي‌ شود. فصل بهار با سرماي طولاني، برداشت سير را به تاخير مي‌اندازد و موجب كندي در رسيدن و تشكيل سيرچه مي‌ شود. زمان برداشت در واريته‌هاي گوناگون سير اندكي با يكديگر تفاوت دارد. برداشت غده‌هاي سيرگردن نرم زودتر از غده‌هاي سير گردن سخت انجام مي‌گيرد. علايم رسيدگي سير به وسيله تغيير رنگ خارجي‌ترين (پايين‌ترين) برگ هاي سير به قهوه‌‌اي مي‌باشد. براي برداشت سير نبايد مانند پياز منتظر ماند تا كليه برگ ها از بين بروند و بر روي زمين قرار بگيرند زيرا غده‌هاي بيش از حد رسيده سير جذاب نبوده، در معرض حمله قارچ ها و ديگر بيماري ها قرار مي‌گيرند و قابليت نگهداري آن ها در انبار كاهش مي يابد. با توجه به اين كه غده رسيده سير 15ـ 12 برگ دارد تعداد برگ هاي بالايي باقي مانده بر روي گياه تعداد لايه هاي پوششي بر روي غده ها را در زمان برداشت تعيين مي‌كنند، بنابراين برداشت غده‌هاي سير گروه گردن نرم زماني انجام مي‌شود كه برگ هاي پاييني همه از بين رفته، ولي هنوز 5 ـ 4 برگ سبز بر روي غده سير باقي است. غده‌هاي سير گروه گردن سخت نيز زماني برداشت مي شوند كه 6 ـ 5 برگ سبز باقي مانده است. اگر غده‌ها دير برداشت شوند لايه‌هاي پوششي آن ها از بين رفته و سيرچه‌ها در مراحل اوليه نگهداري در انبار شروع به نرم شدن مي‌كنند. در طول عمليات برداشت 3 ـ 2 لايه پوششي غده سير از بين خواهد رفت ولي براي نگهداري غده‌هاي سير در انبار بايد حداقل دو لايه پوشش بر روي غده‌ها باقي بماند. با لايه‌هاي پوششي كمتر سيرچه‌ها به آساني از غده جدا شده، در مقابل نور سبز رنگ مي‌شوند يا بيش از حد خشك شده و در صورت وجود رطوبت زياد نرم مي‌ شوند. برداشت سير در مرحله‌اي كه غده‌ها به طور كامل نرسيده است بهتر مي‌باشد. خشك كردن و عمل آوري مناسب پس از برداشت غده‌هاي سير سبب رسيدگي کامل غده ها مي شود. هنگامي كه غده‌هاي سير براي برداشت آماده مي‌شوند به وسيله دست يا ماشين برداشت مي‌ شوند. در زمان برداشت بايد مراقب بود تا غد‌ه‌ها در مقابل نور مستقيم خورشيد قرار نگيرند كه اين عمل مي‌‌تواند با پوشاندن غده سير با شاخ و برگ آن در هنگام برداشت از مزرعه و سپس انتقال سريع آن به سايه انجام شود. در مرحله حمل و نقل نيز بايد مراقب بود تا غده‌ها بر روي يكديگر انباشته نشوند زيرا موجب آسيب رساندن به غده‌ها شده و مشكلاتي را براي انبارداري آن ها ايجاد مي‌كنند و به غده‌هاي استفاده شده به منظور بذر نيز آسيب مي‌رسانند.

در زمان حمل و نقل غده ها به منظور جلو گيري از صدمات وارده از پرتاب کردن بسته ها و يا غده بايد پرهيز نمود و سعي شود آنها را به آرامي جابه جا کرد. عمل آوري عمل آوري به منظور كاهش رطوبت غده‌‌هاي سير در ناحيه ريشه‌ها، برگ ها و درون غده سير است كه پس از برداشت صورت مي‌‌گيرد. در نواحي كه طول دوره گرما در آن كوتاه و بدون بارندگي است سير به بهترين وجه در مكاني سايه و بر روي طبق هاي سيمي خشك مي‌ شود در مناطقي كه رطوبت هوا بيشتر است با استفاده از تهويه اجباري عمل خشك‌كردن صورت مي‌گيرد. اين فر‌آيند ممكن است 10ـ 5 روز يا 4 ـ 3 هفته به طول انجامد كه خود بستگي به مقدار رسيدگي غده‌ها در زمان برداشت و شرايط بعدي نگهداري دارد. در هنگام عمل آوري رطوبت غده‌هاي سير کم شده، قسمت گردن غده سير به اندازه 1ـ 5/0 اينچ بسته مي‌‌شود كه يكي از معيارهاي مناسب براي تعيين زمان پاياني خشك كردن غده‌هاي سير مي‌باشد. پس از خشك كردن ساقه بريده مي‌شود و ريشه‌ها به اندازه 5/0ـ 25/0 اينچ كوتاه مي شوند سپس هر گونه خاك چسبيده به آن به آرامي از پوشش غده‌ها و ريشه جدا مي‌گردد اين عمل را مي‌توان به وسيله يك برس كوچك يا يك ضربه سريع ولي آرام انجام داد به طوري كه كمترين آسيب به لايه‌هاي پوششي غده وارد شود و تا حد امكان لايه‌هاي پوششي بيشتري بر روي غده سير باقي بماند. لايه‌هاي پوششي شكسته بهتر است جدا شوند. غده‌هاي سير پس از عمل آوري، درجه‌بندي و بسته‌بندي مي‌ شوند. ضدعفوني سير در صورت وجود مشكل آلودگي در اثر آفات، لازمه نگهداري سير در انبار و صادرات آن ضدعفوني است، ضدعفوني غده‌ها در خلا و يا به روش شيميايي انجام مي‌شود. در صورت استفاده از سيستم خلا، هوا را از اطاق كه محموله در آن قرار دارد خارج مي‌كنند و باقي‌مانده هوا نيز با تزريق گاز متيل برومايد جايگزين مي‌شود به طوري كه راه تنفسي براي موجودات زنده از جمله بسياري از آفات باقي نمي‌ماند. روش شيميايي ضد عفوني سير استفاده از قرص فستوكسين است كه براي هر تن محصول 6 ـ 3 عدد قرص در مكاني كه هيچ گونه روزنه‌اي نداشته باشد قرار مي‌گيرد. اين قرص ها تدخيني هستند با متصاعد شدن موجب از بين رفتن لاروهاي آفت مي‌‌ شوند. عدم دقت در استفاده از اين گازها اثرات سويي بر روي سيرهاي بذري و صادراتي دارد. سيرهاي بذري را با قرص فستوكسين ضدعفوني مي‌كنند تا قوه ناميه بذر حفظ شود. در صورت استفاده بيش از اندازه از گاز متيل برومايد سيرچه‌هاي سير به طور كامل نرم وپلاسيده شده رنگ کرم به خود مي‌گيرند و قوه ناميه خود را از دست مي‌دهند.

منابع مورد استفاده:

 1. بيات، فريبا. 1382 . اثر طول مدت و شرايط نگهداري بر افت وزني و ويژگيهاي كيفي توده‌هاي سير استان همدان. گزارش نهايي. مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان همدان.

 2. خراط صادقي، شهين .1379 . معرفي رقم جديد سير جهت كاشت در شاليزارها و اراضي خشكه استان مازندران . مركز تحقيقات كشاورزي مازندران .

 3.رحماني قبادي ، عطيه .1379 . سيراز كاشت تا مصرف( نشريه ترويجي). معاونت ترويج ، دفتر توليد برنامه هاي ترويجي . انتشارات فني .

 4. سيدان ، سيد محسن . 1377 . بررسي عوامل مؤثر بر بازاريابي و صادرات سير استان همدان . مركز تحقيقات كشاورزي استان همدان .

5. طاوسي، مهرزاد .1376. بررسي و سلكسيون در توده هاي محلي سير خوزستان و مقايسه عملكرد لاينهاي انتخابي . مركز تحقيقات كشاورزي خوزستان .

6. فروتن ، مينو .1373 . نشريه شناخت محصول سير . انتشارات وزارت كشاورزي.مديريت زراعت .

7. فلاحي، مسعود. 1371. (ترجمه). فيزيولوژي پس از برداشت سبزي‌ها. ج 1 و 2. چاپ اول. بارثاوا.

8. مالمير ،علي .1378. بررسي و تعيين روشهاي تلفيقي در كاهش خسارت لارو پروانه D.ulula. گزارش نهايي. مركز تحقيقات كشاورزي.

 9. Al-Zahim, M.A.;Ford-Lloyd,B.V. and H.Jnewbury . 1999.Detection of somaclonal variation in garlic (Allium sativum L.) using RAPD and cytological analysis. Plant cell reports .Vol.18(6)pp473-477.

 10. Ayabe, Maud S.Sumi. 1998. Establishment of a novel tissue culture method ,stem disc culture and its practical application to micropropagation of garlic (Allium sativum L.) Vol.17(10) pp773-779 .

 11. Bertoni, G.;Morard, P.;Soubieelle, C.and J.M.Llorens.1992. Growth and nitrogen nutrition of garlic (Allium sativum L.) during bulb development. Scientia Horticulturae Vol.50(3).pp.187-195 .

 12. Etoh ,T.1985. Studies on the sterlity in garlic Allium sativum L. Mem.Fac.Agr.Kgoshima University. Vol.21, 77-132

 13. Etoh, T.1986. fertility of the garlic clones collected in Soviet central Asia. J.Japan. Soc.Hort.Sci. 55(3):312-319 .

 14. Etoh, T.;Noma,Y.;Nishitarumizu,Y and Wakamoto,T.1988. Seed productivity and germinability of various garlic clones collected in Soviet central Asia. Mem.Fac.Agr.Kagoshima university. Japan. Vol. 24:129-139.

 15. Etoh,T. 1997. True seeds garlic. Acta Hort.p.433 .

16. Havey,M.J.1999. Advances in new Allium sp. 374-378 . In:J.Janick(ed.),Prospectives on new crops and new uses . ASHS press, Alexandria.VA.

 17. Hong,C.;Watanabe,H.;Etoh,T. and S.Iwai.2000. Morphological and karyological companison of garlic clones between the center of origin and westernmost area of distribution .Mem.Fac.Agr.Kagoshima university.Japan. Vol.36:1-10 .

 18. Internet. The health benefits of garlic.www.Gourmetgarlicgardens.Com/ health.html.

19. Internet. A Primer on the chemisty of garlic. www.Gourmetgarlicgardens.Com/ health.html.

 20. I nternet. Storage and use of garlic. www.Groworganic.com.

 21. Internet. Fruit and vegetables storage and transport database V.10. CSIRO/ Sydney Postharvest Lab. www.ethylenecontrol.com/Sydney/ Sydney%2post%2harvest-garlic.html.

22. Internet.garlic: Risk factors and loss prevention. www.tis-gdv.de/knoblauc.htm.

 23. Jones ,S.B. and E.A.Luchsninger. 1987. Plant systematics (2nd Ed.).McGrow Hill inc. p.444

24. Kallo , G. and B.O.Bergh. 1993.Genetic Improvement of Vegetable Crops. Pergamon press Ltd. Pp.15-28

25. Myers J.M. and P.W.simon.1998. contiuous callus production and regeneration of garlic (Allium sativum L.) using root segments from shoot tip-derived plantlets. Plant cell reports 17:726-730 .

 26. Myers,J.M. and P.W.Simon .1999. Regeneration of garlic callus as affected by clonal variation,plant growth regulators and culture conditions overtime. Plant cell reports.Vol.19(1)pp 32-36 .

 27. Pooler, M.R. and P.W.simon.1994.True seed production in garlic .Sex plant reports 7:282-286 .

 28. Thompson .H.C. and W.C.kelly.1959.Vegetable crops .McGrow Hill- Book company Inc.pp.368-370

 29. Velisek,J.Kubec ,R. and Davidec ,Jiri .1997. chemical composition and classification of culinary and pharmaceutical garlic- based products.Zeitschrift fur lebensmitteluntersuchung und- forschung A. Vol.204 .Issue 2.pp.161-164 .

 30. Whitaker, J.R. 1976. Developement of flavor, odor and pungency in onion and garlic. Adv. Food Res. 22:37.

چکیده :

به منظور بررسی تأثیر تأخیر در کاشت بر صفات زراعی ارقام پائیزه کلزا در منطقه کرمانشاه ،آزمایشی با استفاده از طرح کرت های خرد شده ،در قالب بلوک های کامل تصادفی با 4 تکرار در ایستگاه اسلام آباد کرمانشاه انجام شد .تیمار های آزمایش عبارت بودند از : تاریخ کاشت D به عنوان عامل اصلی در دو سطح شامل : تاریخ کاشت معمول (شاهد) 15مهر ماه (D1) و تاریخ کاشت تأخیری 5 آبان ماه (D2) و رقم V به عنوان عامل فرعی در 22سطح شامل ارقام پائیزه

 ELECT-  KRISTINA - SHIRALEE - KIMRALY  - MAGENT- PARADE - GOLITH - DANKLED

- VDH-8003-98 –NK BILBOO - HYOLA 401 - RGS003- HYOLA 308 - MHA01/18 - OKAPI- ZARFAM -SLM046 - LICORD - ELIT-TALAYE - SARIGOL- Opera

در این تحقیق، صفات زراعی: ارتفاع گیاه ، قطر ساقه ، تعداد شاخه های فرعی در گیاه ،تعداد خورجین در ساقه اصلی ، تعداد خورجین در شاخه های فرعی ، تعداد خورجین در گیاه ، طول خورجین ساقه اصلی ، طول خورجین     شاخه های فرعی ، طول خورجین گیاه ، تعداد دانه در خورجین ساقه اصلی ، تعداد دانه در خورجین شاخه های فرعی ، تعداد دانه در خورجین گیاه ، وزن هزار دانه ، عملکرد دانه ، درصد روغن دانه ، عملکرد روغن دانه ، عملکرد بیولوژیک ، شاخص برداشت ، مقدار ماده خشک کل گیاه TDW مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفتند .

نتایج حاصل نشان داد که در تاریخ کاشت (15مهر) وکشت تاخیری (5 آبان) ارقام از نظر صفاتی نظیر تعداد خورجین در بوته ،دانه در خورجین،وزن هزار دانه وعملکرد دانه اختلاف معنی داری در سطح احتمال 1% دارا بودند. بیشترین عملکرد دانه مربوط به رقم زرفام با میانگین 5126 کیلوگرم در هکتار وکمترین مقدار مربوط به رقم Elect با میانگین 3427 کیلوگرم در هکتار بود . در تاریخ کاشت اول رقم زرفام از نظر میزان عملکرد دانه برتر بوده و پس از آن نیز هایولا 401 و هایولا 308 بالاترین میزان عملکرد را به خود اختصاص دادند.از نظروزن هزار دانه رقم زرفام وهایولا 401 والیت وازلحاظ تعدا ددانه در خورجین ارقام طلایه،  mha01/18وزرفام در تاریخ کاشت معمول برتر بودند و تعداد خورجین در بوته ارقام ,magent, parade  vdh-8003-98 در تاریخ کاشت معمول برتر ی نشان دادند .

کلید واژه ها : کلزا ،تاریخ کاشت ،تاخیر در کاشت ،عملکرد دانه ، عملکرد روغن ، اجزای عملکرد .

( پایان نامه کارشناسی ارشد محمود ناصری دانشجوی سابق دانشگاه آزاد خرم آباد)